Hindistan’ın kuzeyindeki yüksek rakımlı soğuk çöl Ladakh’ta mühendisler, tarımsal sulama döneminde yaşanan kuraklığa karşı yapay buzul inşa çalışmalarını sürdürüyor. İlkbahardaki ekim döneminde derelerin kuruması, suyun ise yalnızca kış aylarında akması nedeniyle hayata geçirilen projede, yeni yapılacak buz kütlelerinin 30 ila 40 metre yüksekliğe ulaşması ve yaklaşık 16 milyon litre su tutması hedefleniyor.
Bölgede kışın boşa akan suların depolanması fikri ilk olarak 1980’li yılların sonunda inşaat mühendisi Chewang Norphel tarafından teras tipi düz buz rezervuarlarıyla uygulanmaya başlandı. Ancak bu yapıların geniş yüzey alanı nedeniyle güneşe maruz kalarak erken erimesi, yeni arayışları beraberinde getirdi.
Mühendis Sonam Wangchuk, bu sorunu çözmek amacıyla 2013-2014 kışında yaklaşık 3 bin 200 metre rakımda koni biçimli ilk "buz stupası" prototipini kurdu. Adını kubbe formundaki Budist anıtlarından alan yaklaşık 6 metre yüksekliğindeki bu yapı, 150 bin litre su depolamayı başardı.
Söz konusu yöntemde su, yerçekimi kuvvetiyle yüksek bir noktadan borularla inşa sahasına taşınıyor ve dikey bir borudan havaya fışkırtılıyor. Dondurucu gece soğuğunda damlalar yere inmeden donarak koni şeklinde üst üste yığılıyor. İşlem sırasında herhangi bir soğutma makinesi kullanılmıyor.
Geometrik yapısı sayesinde donmuş göletlere kıyasla güneşe daha az yüzey sunan koni formundaki buz kütlesi, hacmine oranla erimeyi geciktiriyor. Geometrik hesaplamalara göre koninin yüksekliği iki katına çıktığında yüzey alanı 4 kat, hacmi ise 8 kat artış gösteriyor.
Projeyi yürütenler, yeni stupaların 13 katlı bir binaya eşdeğer olan 40 metre yüksekliğe ulaşmasını ve prototipin yaklaşık 107 katı hacme erişmesini hedefliyor. Bu ölçekteki bir yapı, su fıskiyesinin çok daha yukarıya çıkabilmesi için güçlü bir su basıncı ve debisi gerektiriyor.
Öte yandan bölgede incelemelerde bulunan araştırmacılar, koni biçimli stupalar ile teras tipi buzullar arasındaki su verimliliğini doğrudan kıyaslayan yeterli bilimsel ölçüm bulunmadığına dikkat çekti. Prototipin ardından inşa edilen yapıların hedeflenen 30-40 metre seviyelerine fiilen ulaşıp ulaşmadığı ise bağımsız verilerle henüz doğrulanmış değil.
